Sinds 1996 werken de gemeenten Hendrik-Ido-Ambacht en Zwijndrecht samen aan de realisatie van de uitbreidingswijk De Volgerlanden. Deze wijk ligt geheel op het grondgebied van Hendrik-Ido-Ambacht, maar grenst aan Zwijndrecht. In deze woonwijk worden sociale woningen voor de regio gebouwd. Dat betekent voor Zwijndrecht dat zij zelf meer duurdere woningen kan bouwen, terwijl er voor mensen met een smallere beurs net over de gemeentegrens toch goede woningen beschikbaar zijn.

De samenwerking is gestart in een tijd met goede vooruitzichten. Hoewel projectontwikkeling altijd risico’s mee zich meebrengt, was de verwachting dat de grondexploitatie van De Volgerlanden tenminste budgettair neutraal (saldo €0, toen nog guldens) uit zou komen. Alle aanpassingen aan de infrastructuur rond het plan zouden uit de opbrengsten betaald kunnen worden.

Al snel moest het plan worden aangepast door de komst van de Betuwelijn, die nu - weliswaar onder de grond - het plan doorsnijdt. Boven de Betuwelijn is het Sophiapark aangelegd. Door berichten over laagfrequent geluid vanwege de Betuwelijn en door gewijzigde wetgeving over luchtkwaliteit heeft het plan in een markttechnisch gunstige periode vertraging opgelopen. Daarnaast is de grond op veel plaatsen erger en sneller gezakt dan voorzien. Deze schade kan alleen worden hersteld tegen aanzienlijke kosten. De tekorten op de grondexploitatie liepen hierdoor op. Desondanks bleef de ambitie om een hoge kwaliteit te leveren in De Volgerlanden gehandhaafd. In 2006 is de afspraak gemaakt het tekort op de grondexploitatie terug te brengen tot 5 miljoen euro. Dit was geen eenzijdige afspraak voor Zwijndrecht alleen, maar een afspraak voor het project van beide gemeenten (onder handhaving van de oorspronkelijke overeenkomst inclusief de 50-50 bepaling in verband met risico’s). Overigens was hiermee niet bepaald dat het tekort nooit boven de 5 miljoen zou mogen uitkomen. De mogelijkheid dat dit zou gebeuren werd genoemd onder verwijzing naar een aantal (externe) oorzaken. Als iemand op dat moment bedacht had dat er een mogelijkheid was van een economische- / woningmarkt- / bankwereldcrisis zou die zeker ook genoemd zijn!

De kredietcrisis betekende opnieuw een flinke tegenvaller. Het berekende saldo van de grondexploitatie dook met enkele miljoenen naar beneden, terwijl de risico’s toenamen. Ingrijpende maatregelen en nieuwe afspraken tussen Zwijndrecht en Hendrik-Ido-Ambacht waren echt noodzakelijk.

Tussen beide gemeenten is langdurig en zwaar onderhandeld over nieuwe voorwaarden voor samenwerking. Voor Zwijndrecht nam onze wethouder Kamsteeg het voortouw. Alle toekomstige aanpassingen voor de infrastructuur buiten De Volgerlanden neemt Hendrik-Ido-Ambacht nu voor haar rekening. Het gaat om een bedrag van zo’n 10 miljoen euro. Door te bezuinigen op het plan, waarbij een goede kwaliteit tegen redelijke kosten worden afgewogen, is er nu een grondexploitatie die opnieuw budgettair neutraal is. De inzet van beide gemeenten is hierop gezamenlijk te blijven sturen. Desondanks blijven de risico’s onverminderd hoog. Daarom is een nieuwe verdeling van een onverhoopt negatief saldo in de grondexploitatie afgesproken: 50%-50% tot €20 miljoen en 2/3 HIA - 1/3 Zwijndrecht voor het meerdere tekort.

Alle fracties in de gemeenteraad van Zwijndrecht hikken aan tegen de hoge risico’s. Wel moet worden gewezen op de inspanningen van Hendrik-Ido-Ambacht. De nog te maken kosten voor aanpassing van de infrastructuur buiten De Volgerlanden zullen buiten beeld blijven. De opbrengsten uit belastingen en de bijdrage uit het gemeentefonds komen ten gunste van Hendrik-Ido-Ambacht. Hierbij moet natuurlijk wel bedacht worden dat de kosten voor de nieuwe inwoners van De Volgerlanden ook voor hun rekening komen. Verder zullen de onderhoudskosten voor de openbare ruimte in De Volgerlanden de komende jaren naar verwachting relatief laag zijn: alles is immers net nieuw aangelegd. Daar tegenover staat dat Hendrik-Ido-Ambacht de exploitatie direct na oplevering van de bouwfasen voor haar rekening neemt.

In het algemeen geldt dat projectontwikkeling altijd een risicovolle aangelegenheid is. De verwachting bij aanvang van het project dat de grondexploitatie tenminste op nul zou eindigen doet daaraan niet af. Zwijndrecht heeft overwogen uit te treden uit de samenwerking. Dat betekent echter dat niet alleen het fors negatieve saldo van de laatst vastgestelde grondexploitatie moet worden afgerekend, maar ook dat Zwijndrecht de gecalculeerde risico’s (waaronder marktrisico’s) moet afkopen. Dit zou dan gebeuren onder de (vanwege de kredietcrisis) slechte condities van 2011. Dit lijkt geen reële optie.

De mening van de ChristenUnie-SGP fractie is dat beide gemeente verplichtingen met elkaar zijn aangegaan. Beide gemeenten hebben belang bij de realisatie van De Volgerlanden. Nu het veel minder gaat met de economie en de risico’s toenemen kunnen we niet de andere gemeente met de risico’s laten zitten, gesteld dat dit al mogelijk zou zijn (wat niet het geval is). Achteraf gezien was het misschien (uit financieel oogpunt) beter geweest niet mee te doen in De Volgerlanden, ondanks de voordelen dat beide gemeenten als resultaat van deze inspanning op een goede en harmonische wijze aan elkaar zijn gegroeid. Van groot belang is dat beide gemeenten nu meer dan ooit oog hebben gekregen voor elkaars belangen en samen verantwoordelijk willen zijn voor het halen van een goed kwalitatief en financieel resultaat. Hierover zijn nieuwe werkafspraken vastgelegd.

Op 29 maart 2011 hebben wij tijdens het debat in de gemeenteraad aangegeven te kunnen instemmen met de grondexploitatie De Volgerlanden 2011 en de overeenkomst tot voortzetting van de samenwerking. Enkele andere fracties vinden dat het onderhandelingsresultaat niet voordelig genoeg is of dat de risico’s te groot blijven. Zij willen dat het college opnieuw gaat onderhandelen. Nog weer andere fracties konden geen definitief oordeel geven. Om deze reden is de besluitvorming in de gemeenteraad drie weken uitgesteld.

Wordt vervolgd.

Gerrit Jan Voerman